W tym artykule opiszę wady zgryzu, czyli temat, który dotyka sporą część społeczeństwa. W poniższym tekście dowiesz się między innymi o tym jakie są rodzaje wad zgryzu, jakie są przyczyny powstawania oraz jak je leczyć.

Spis treści:

  1. Czym są wady zgryzu?
  2. Jakie są czynniki etiologiczne powstawania wad zgryzu?
  3. Diagnostyka wad zgryzu
  4. Czym skutkują wady zgryzu?
  5. Kiedy należy udać się do lekarza ortodonty?
  6. Leczenie wad zgryzu

 

Czym są wady zgryzu?

 

Wady zgryzu stanowią dysfunkcję w budowie i w czynnościach narządu żucia jamy ustnej. Upośledzenie może być ograniczone do zębów, łuków zębowych lub ich wzajemnych relacji.

Aby móc w pełni zrozumieć, czym jest wada zgryzu, należy znać pojęcie ,,normy okluzji”, czyli stanu prawidłowego.  Wśród cech normy okluzji można wymienić między innymi to, że w momencie okluzji centralnej (czyli w chwili, kiedy pacjent połyka ślinę i zaciska zęby) linia pomiędzy siekaczami przyśrodkowymi  górnymi i dolnymi jest prosta.

Stan prawidłowy wyróżnia też fakt, że w okluzji centralnej szczyt guzka kła górnego znajduje się dokładnie pomiędzy dolnym kłem, a pierwszym zębem przedtrzonowym; guzek policzkowy przedni pierwszego zęba trzonowego górnego leży w przedniej bruździe pomiędzy guzkami pierwszego zęba trzonowego dolnego; zęby łuku górnego zachodzą dachówkowato na zęby łuku dolnego, czyli na przykład siekacze górne znajdują się przed siekaczami dolnymi, a guzki policzkowe zębów dolnych leżą w bruzdach pośrodkowych zębów przedtrzonowych i trzonowych górnych.

Innym terminem jest okluzja pozacentralna, która opisuje wszystkie inne niż centralne kontakty zębów łuku górnego i dolnego np. podczas ruchu dobocznego lub doprzedniego żuchwy.

 

Jakie są czynniki etiologiczne powstawania wad zgryzu?

 

Przyczyny nieprawidłowości dotyczących narządu żucia można podzielić na ogólne i miejscowe.

Do czynników ogólnych należą :

  • uwarunkowania genetyczne (np. zespół Downa),
  • środkowiskowe (np. odżywianie)
  • genetyczno-środowiskowe (np. rozszczep podniebienia).

 

Badania pokazują, że nawet 80% wad zgryzu może być spowodowanych działaniem czynników miejscowych.

Należą do nich między innymi:

  • dysfunkcje (np. oddychanie przez usta powoduje zahamowanie poprzecznego wzrostu szczęki i formuje się wąskie podniebienie),
  • parafunkcje, czyli szkodliwe nawyki, które powtarzają się często (np. ssanie palca lub smoczka po pierwszym roku życia dziecka może prowadzić do wychylenia do przodu górnych zębów siecznych, zwężenia szczęki i przechylenia do tyłu dolnych zębów siecznych)
  • urazy (np. wtłoczenie zęba mlecznego wgłąb kości mogą uszkodzić zawiązek zęba stałego).

 

Diagnostyka wad zgryzu

 

Wśród wad zgryzu można wyróżnić:

  • wady poprzeczne,
  • wady dotylne,
  • wady doprzednie,
  • zgryzy otwarte,
  • zgryzy głębokie,
  • wady z rozległymi zmianami w stosunku do wszystkich trzech płaszczyzn,
  • protruzję dwuszczękową,
  • wady i nieprawidłowości zębowe.

 

Najczęściej występującą wadą zgryzu są zaburzenia w położeniu dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego, czyli wady dotylne, które stanowią około 45% wszystkich wad zgryzu.

Należy do nich tyłozgryz, charakteryzujący się nadmiernym cofnięciem zębów dolnych w stosunku do zębów górnych; tyłożuchwie, czyli nadmierne przesunięcie całej żuchwy do tyłu oraz retrogenia cechująca się skróconym trzonem i gałęzią żuchwy.

Wady poprzeczne wyróżniają się zachodzeniem części zębów dolnych na górne, co może być połączone z przesunięciem linii pośrodkowej i asymetrią warg.

Wady doprzednie nazywane są ogólnie przodozgryzami, charakteryzują się wysunięciem dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego i ustawieniem zębów przednich dolnych przed górnymi.

W rysach twarzy widoczne jest wysunięcie wargi dolnej ku przodowi, a wymawianie pewnych głosek bywa lekko upośledzone. W zgryzach otwartych obseruje się szparę niedozgryzową, czyli brak kontaktu zębów na przednim lub tylnym odcinku zwartych łuków zębowych.

Pacjenci dotknięci tą wadą mogą skarżyć się na utrudnione odgryzanie i żucie pokarmów, seplenienie i charakterystyczne wydłużenie dolnego odcinka twarzy.

Cechą wspólną zgryzów głębokich jest nadmierne zachodzenie zębów górnych przednich na dolne, co może wiązać się ze skróceniem dolnego odcinka twarzy.

Stłoczenia zębów są związane z rotacjami i przemieszczeniem zębów w łuku zębowym. Można wyróżnić stłoczenia pierwotne, które wynikają z dysproporcji pomiędzy zbyt dużymi zębami w stosunku do wielkości kości.

Stłoczenia wtórne wiążą się z przedwczesną utratą zębów trzonowych mlecznych i przemieszczeniem się pierwszych zębów trzonowych stałych do przodu.

Stłoczenia trzeciorzędowe (późne) występują około 20 roku życia i są spowodowane powiększającym się trzonem żuchwy, który wysuwa dolne zęby przednie. Dawniej stłoczenia późne wiązano tylko z wyrzynającymi się zębami ósmymi, jednakże zaobserwowano występowanie stłoczeń trzeciorzędowych u osób, które nie miały wykształconych zawiązków tych zębów.

 

Czym skutkują wady zgryzu?

 

Wady zgryzu w zależności od zaawansowania mogą różnie wpływać na czynności życiowe, estetykę i stan psychiczny pacjenta.

Ciężkie wady zgryzu prowadzą do upośledzonego oddychania, utrudnionego pobierania kęsów pokarmowych i zaburzeń artykulacji. Wiąże się to z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu pokarmowego oraz oddechowego, jak również powoduje strach i dyskomfort podczas publicznych wystąpień spowodowany seplenieniem.

Nieprawidłowe ustawienie zębów utrudnia właściwe dbanie o higienę jamy ustnej, co wiąże się z powstawaniem próchnicy i chorób przyzębia.

Nieustanne przegryzanie warg i policzków prowadzi do powstawania owrzodzeń, które stanowią właściwe choroby przednowotworowe o średnim prawdopodobieństwie (10-20%) zezłośliwienia.

Z defektów estetycznych można wyróżnić zaburzoną symetrię twarzy (np. boczne przesunięcie żuchwy w laterogenii), zmianę położenia bródki (np. wysunięcie do przodu w progenii), stłoczenia i szparowatości, które mogą znacznie wpłynąć na kształtowanie się samooceny młodego człowieka.

 

Kiedy należy udać się do lekarza ortodonty?

 

Najczęściej wady zgryzu nie są zauważane przez pacjentów lub rodziców, dlatego warto profilaktycznie udać do lekarza dentysty, aby przeprowadził dokładną diagnostykę.

Sprawdź jak bezpieczenie zachować się u dntysty w czasie koronawirusa.

U dzieci pierwsze badanie zgryzu powinno odbyć się między 3. a 6. rokiem życia, czyli wtedy, kiedy w jamie ustnej pojawiły się już wszystkie zęby mleczne.

Następnie między 7. a 12. rokiem życia zalecane jest  przeprowadzenie kolejnych analiz narządu żucia, ponieważ w jamie ustnej pojawiły się już pierwsze trzonowce stałe i dochodzi do stopniowej wymiany uzębienia.

Leczenie ortodontyczne przeprowadzane jest również z powodzeniem u dorosłych pacjentów, dlatego nigdy nie warto rezygnować z wizyty u lekarza ortodonty.

 

Leczenie wad zgryzu

 

Sposób leczenia wad zgryzu zależy od rodzaju wady i wieku pacjenta.  U młodszych dzieci z wcześnie wykrytymi nieprawidłowościami stosuje się ćwiczenia mięśniowe w celu zharmonizowania działania układu nerwowo-mięśniowego.

Aparaty  zdejmowane (nazywane też ruchomymi) stosuje się u dzieci, młodzieży, a nawet osób dorosłych. Wpływają one na kształtowanie rysów twarzy u pacjentów w wieku rozwojowym, służą także do utrwalania uzyskanych efektów jako aparaty retencyjne. Należy je użytkować zgodnie z poleceniami lekarza prowadzącego.

Aparaty ortodontyczne stałe są trwale zacementowane na zębach pacjenta, składają się między innymi z zamków i pierścieni, do których przymocowany jest drut wywierający określoną siłę na zęby.

O wyborze sposobu leczenia i doborze aparatu ortodontycznego decyduje lekarz ortodonta, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu, badania klinicznego, radiologicznego i analizie modeli diagnostycznych.

Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego należy zadbać o higienę jamy ustnej, usunąć kamień nazębny i skontrolować stan błony śluzowej, jak również wyleczyć wszystkie zęby z próchnicy.

 

Autor: lekarz dentysta Magdalena Wadowska

 

Bibliografia:

Górska R., Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej, MTP, Warszawa 2011, wyd. 1

Karłowska I., Zarys współczesnej ortodoncji, PWZL, Warszawa 2016, wyd. 4

Śmiech-Słomkowska G., Wady zgryzu u dzieci, Medycyna Praktyczna

Tomaszewska I., Wady zgryzu, Medycyna Praktyczna

To może Cię zainteresować:
Bruksizm (czyli zgrzytanie zębami w nocy) – jak leczyć

Spis treści: Czym jest bruksizm Objawy bruksizmu Przyczyny bruksimu Jak leczyć bruksizm Czym jest bruksizm? Bruksizm to tzw. “zgrzytanie zębami”, Read more

Pieczenie w jamie ustnej – jakie są przyczyny

Pieczenie w ustach to często pojawiająca się dolegliwość. W niniejszym artykule sprawdzisz objawy i przyczyny tego problemu. Dowiesz się, jakie Read more

Zgorzel zęba – przyczyny, objawy, leczenie

Zgorzel (gangrena) zęba jest najczęściej spowodowana nieleczoną próchnicą. Zaczyna się od stanu zapalnego, a może prowadzić do martwicy i poważnych Read more

Biały nalot na języku – przyczyny i leczenie

Biały nalot to problem dosyć powszechnie spotykany. Przyczyny tej dolegliwości są różne - może być to wpływ czynników zewnętrznych, lub Read more